خود ادامه دهيد ، از اين جهت ما نمىخواهيم آنچه آن حضرت فرموده است عوض كنيم . و نبيذ خرماى خشك است كه به صبح نم مىكنند و شب مىنوشند يا شب در آب مىكنند و صبح مىنوشند . ولى اگر جوش آمد و ترش شد نوشيدن آن حرام است . سخن ما : آيت اوّل « ما كانَ لِلْمُشْرِكِينَ » تا آخر طورى مطلب آغاز شده است كه گويا مسبوق به مطلبى ديگر بوده است ، ولى در شأن نزول سيوطى اين جمله را اوّل نوشته است و لكن شرح قضيه را به طورى كه از او در جاى خود نوشتيم مربوط كرده است به جمله ى آيت بيستم « أجَعَلْتُمْ سِقايَةَ الْحاجِّ » و فقطَّ ابو الفتوح و صفى على شاه در تفسير منظوم خود همانطور كه نوشتيم جهت نزول اين آيه را سرزنش مسلمين به عبّاس و جواب او نوشته است ، و ديگران چيزى ننوشته‌اند و خود معلوم است كه عبارت ابو الفتوح با ظاهر آغاز آيه توافق ندارد ، و شايد مشركين تقاضاى ساختن مسجد داشته‌اند و يا چيزى اظهار كرده‌اند كه نظير اين گونه مطالب بوده است ولى مفسّرين از آن مطَّلع نشده‌اند ، مگر آن معنى كه از جبّائى نقل كرديم مقصود باشد كه حقّ ورود به مسجد ندارند . ولى اين معنى با جمله ى « حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ » سازش ندارد « 1 » ، چون ورود مشرك به مسجد عبادت نيست تا اينكه حكم شود به نابودى آن . در هر صورت تشخيص مقصود از اين آيه به اين سبك مشكل است .

--> ( 1 ) استاد ما مرحوم شعرانى در پاورقيهاى ( ابو الفتوح ) فرموده كه در مذهب شيعه حبط باطل است يعنى عملى كه صحيح واقع شده پاداش آن حتما داده خواهد شد و ثواب عمل نيك بلحوق گناهان باطل نمىشود . انتهى . يعنى جزاى اعمال نيك به حساب مىآيد لكن ممكن است كفّه ميزان سيّئات راجح يا برابر آيد و همه حسنات را بىنتيجه سازد . ( مصحح )